Verbinding in tijden van rouw.

Verbinding.
Ik lees het vandaag in verschillende blogs en artikelen over rouw.
Hoe belangrijk dat is. Je verbonden voelen. Met jezelf, met anderen.
Verbinding met delen van jezelf. Alle gevoelens die er mogen zijn. Verdriet, boosheid, eenzaamheid, maar ook weer blij kunnen zijn, krachtige delen. Kunnen huilen en kunnen zingen. Bewegen en stilzitten, stilstaan bij. Vooruit en achteruit.
Verbinding met anderen. Jezelf durven laten zien, in alles wat is. Of juist even heel stil jezelf niet laten zien, omdat je tijd voor jezelf nodig hebt. Weten dat er steunende mensen zijn, is ook een soort verbinding.
Na mijn artikel in de krant, kreeg ik heel lieve reacties. En ik heb bijzondere gesprekken gevoerd. Met vrienden, familie, collega’s. Met lotgenoten.
Luisteren en praten. Er zijn voor elkaar. Steun door verbinding.
En ik denk aan het hartlabyrint. De weg van binnen naar buiten en van buiten naar binnen. Ze horen bij elkaar, wat mij betreft. Ze verbinden mijn binnen- en buitenwereld.
Vandaag voel ik verbinding.

Als je geen woorden hebt, laat dan de kleuren spreken. Maar praat als je wilt.

Mijn hoofd zit vol woorden voor minstens tien boeken. Woorden die voor mij belangrijk zijn. Ze gaan over leven en over rouw. Over rouw en overleven. Misschien ken je mij al een tijdje en ken je mijn verhaal. Drie jaar geleden overleed mijn zoon. Ik vind het fijn als ik mijn verhaal kan vertellen. Als ik de naam van mijn zoon mag noemen. Robbin.

Soms teken ik. Of ik schilder. Gewoon abstract, intuïtief . Want ook al zit ik vol verhalen, soms kan ik de woorden niet vinden om uit te spreken. En soms wil ik de woorden alleen maar voelen.
Ik vind het ook fijn om collages te maken. Bladerend door tijdschriften zijn er meteen beelden die me aanspreken, plaatjes waar ik blij van word, of die me troosten. Gisteren zag ik een collage die ik 3 jaar geleden maakte.

Het was voor mij een beeld voor hoop. Het roodborstje (troostvogeltje) en de sneeuwklokjes.
Ik heb de beelden toen verder niet geanalyseerd. Waarom zou ik? Een beeld zegt genoeg. Het maken was fijn.
Gisteren keek ik naar de collage en zag opeens betekenissen van de drie vogeltjes in de lucht, en de drie sneeuwklokjes. Alleen ikzelf kan zo’n beeld vertalen. Het is mijn interpretatie. Ik schreef erover op Facebook: collage met tekst

Ik vind het fijn om taal en tekenen te combineren. Het is een zoektocht naar hoe ik op een dag mijzelf wil uiten. Vanochtend ben ik begonnen met schrijven, om een gedachtegang te laten stromen. En vanmiddag ga ik schilderen.
Elke dag is een zoektocht geworden. Rouw gaat niet over, wordt niet verwerkt. Ik hoor tegenwoordig vaak de uitdrukking ‘rouw verweven in je leven’. Dat vind ik mooi.

Op 21 maart is het drie jaar geleden dat Robbin overleed. Tijd heelt geen wonden, en soms lijkt het zelfs of rouw erger wordt, het gemis groter. Dat hoor ik van meer ouders. Maar door de tijd heen heb ik een weg gevonden om ermee om te gaan. Gesteund door mensen die stukjes met me meeliepen (letterlijk en figuurlijk).

Vanuit mijn werk als tekentherapeut, aangevuld met de opleiding tot rouwbegeleider, loop ik nu met anderen mee. Samen oplopen in dat land van rouw is een bijzondere weg.

Ben jij ook op zoek naar een creatieve vorm van jezelf uiten? Je kunt een afspraak maken voor ‘individueel tekenen’ . Dat kan ook schilderen of collage maken zijn. En praat als je wilt of werk in stilte. Welkom.

Ik ben gaan creëren en beetje bij beetje ben ik gaan praten..

Ik lees de review die een cliënt me toestuurde. En opeens denk ik: zo ben ik ook begonnen. In een eerste tijd van rouw in mijn leven, kon ik er niet over praten. Het ging toen om verlies van een mooie baan, waarbij ik me aan de kant gezet voelde. Praten deed gewoon teveel pijn en daardoor zocht ik mijn toevlucht in tekenen en kleuren.

schilderij dat ik maakte tijdens de ziekte van mijn zoon. Laag over laag steeds meer donkere kleuren..

Later, in verschillende periodes van rouw (verlies van gezondheid van mijn zoon) (verlies van dierbaren), waarbij ik steeds mezelf kon uiten in kleurrijke schilderijen, kwamen langzamerhand woorden bij de beelden die ik tekende. Ik schreef gedichten bij schilderijen, of ik maakte juist tekeningen bij gedachten-gedichten.

Woord en beeld versterken elkaar. Ik dacht dat er tussen tekentherapie en gesprekken een mooie vorm zou zijn voor rouwbegeleiding. En natuurlijk is kennis over rouw ook belangrijk daarbij. Daarom volgde ik een training tot rouwbegeleider.

Dit is de mooie review van een cliënt die kwam om een herinneringsschilderij te maken. (Ik mag hem delen)

“Dat rouw ruimte kan krijgen en er mag zijn heb ik bij Wilma Koolstra mogen ervaren.Wilma begrijpt als geen ander dat rouw individueel is. Zij geeft je als mens ruimte maar ook de houvast en het vertrouwen die je nodig hebt om te kunnen rouwen. Zonder druk, verplichtingen en vastgestelde stappen zoals bij andere vormen van therapie gebruikelijk is. Je mag bij haar zijn zonder te moeten. Wil je praten, dan kan dat. Wil je iets creëren, dan kan dat. Wil je dit niet, dan is het ook goed. Voor mij betekende dit dat ik ben gaan creëren en beetje bij beetje ben gaan praten. Er kwamen gaandeweg zoveel herinneringen en gevoelens opborrelen, dat ik hiervan best een beetje opkeek. 22 jaar is natuurlijk best lang geleden en als je dan in rouw positieve sprankjes hoop en licht naar boven voelt komen ben je daar best van onder de indruk kan ik je vertellen. Zonder Wilma had ik dit nooit kunnen ervaren en ik ben haar hier eeuwig dankbaar voor.”

Taal en tekenen van rouw

Vandaag heb ik een tekening en tekst uit voorraad samengevoegd. Taal en tekenen is zo’n fijne combinatie. Als rouw alle kanten uitgaat, is het fijn om vertrouwen te hebben. Het labyrint is voor mij een mooi symbool daarvoor. Er is 1 weg, je kunt niet verdwalen.

En op kleurloze, verkleurde stukken, weet ik dat er altijd weer kleur komt. Terwijl ik dit schrijf, kijk ik naar buiten en zie ik de vrolijk gekleurde narcis die zich niks aantrekt van het grijze weer.

‘Iedereen die treurt en rouwt zou eigenlijk door zulke troostvogeltjes omringd moeten worden’

Vandaag kreeg ik een mooie reactie op mijn boek. Ik deel hem graag.

 

“Dag Wilma, ik zou je nog iets schrijven over ‘Kan ik iets voor je doen?’ en hier ben ik dan. Ik vind dat je een prachtig boek hebt gemaakt/getekend/geschreven/gecreëerd… hoe zeg ik het best? De afbeeldingen vind ik heel mooi en puur, ze gaan recht mijn hart binnen en door hun soberheid kom je in een landschap van gemis terecht. Veertje is zo’n mooi, hartveroverend figuurtje en de troostvogels zijn zo lief en goedhartig; iedereen die treurt en rouwt zou eigenlijk door zulke​ troostvogeltjes omringd moeten worden. De tekst is minimaal, maar elk woord is welgekozen, waardoor er ruimte is voor alle vormen van verlies en gemis. En daarbij vind ik er van begin tot einde verschillende stappen van een rouwproces in terug die jij gewoon laat zien, die wij als lezers/kijkers gewoon ervaren, zonder dat ze worden vernoemd. Als ik door het boek blader denk ik dikwijls ‘o ja’, en dan weer wat later ‘ja, dat ook’, of weer ‘ja, zeker!’ Wat Veertje meemaakt is heel herkenbaar voor mij en ik veronderstel voor heel veel mensen.

 

Weet je wat? Ik loop een stukje met je mee.

Het is een boek met heel veel mogelijkheden en veel lagen. Het is zo mooi dat het als kijkboek op de salontafel kan liggen, het is zo simpel en ongecompliceerd dat je het kan gebruiken om met kinderen over verlies en rouw te praten, en het heeft zo’n diepgang dat het ook volwassenen direct van hart tot hart aanspreekt, om maar iets te zeggen … ik ben zeker dat anderen er nog heel wat meer kunnen over vertellen.Ik ben heel blij met dit boek, Wilma, en ik voel heel veel bewondering voor jou, dat je je verdriet kunt omzetten in zoiets moois en teers. Bedankt om dit te delen en veel liefs,
Lut V.S. ”

Tussen de wereld van veel woorden en zwijgen…beeldtaal.

Tussen de wereld van veel woorden en zwijgen , ligt een wereld vol beelden en herinneringen. Vanochtend mocht ik luisteren naar een persoonlijk levensverhaal en hoorde ik het verlangen van vormgeven van iets ‘met een ladder naar de hemel’. Met meegebrachte plaatjes en herinnerdingen ging ze aan het werk. De basis werd een smalle plank, die een eerste grondkleur kreeg, met daarop een prachtig borduurwerk.
Gaandeweg vertelde ze hoe ze bij haar gevoel kwam, een beetje verbaasd dat dat na zoveel jaren zo opborrelde. Ze deelde mooie herinneringen met mij.

Beeldend vormgeven, wat is het mooi.

(Zonder foto, die vind ik te persoonlijk)

Ruimte voor rouw. Tekenen, schilderen of praten?

Steeds weer merk ik hoe gemakkelijk het is om vrolijke schilderijen en positieve berichten te delen. ‘leuk, like, mooi’, ik ben blij met de positieve reacties….En hoe moeizaam het gaat: over rouw en verdriet te schrijven. ‘sterkte, knuffel, hartje..’ (op het moment van schrijven heb ik dat niet nodig, ik ben juist zo blij dat ik schreef, woorden vond bij mijn verdriet. Als ik te verdrietig ben, zie je me niet op de social media. ) een ‘like’ bij een bericht over verdriet, kan best 🙂

Schrijven, schilderen en tekenen, zijn voor mij een overleven/leven. En ik word er blij van, omdat ik me kan uiten. Het is de ruimte die ik nodig heb. Nadat ik me jarenlang vooral in tekeningen en schilderijen uitte, (als je geen woorden hebt, laat dan de kleuren spreken), merk ik dat woorden juist ook zo belangrijk zijn. De combinatie van taal en tekenen is voor mij het fijnst.
In mijn werk, tijdens workshops en ‘individueel tekenen’ zal ik steeds kijken naar wat jij wilt, wat jouw behoefte is. En dat kan best een uur lang alleen maar tekenen of schilderen zijn, in stilte. Of juist op zoek gaan naar woorden, praten over jouw verlies, om wie jij rouwt. Of de combinatie.

Ruimte voor rouw, voor jou.
Welkom!

Liever, lieve, liev…rust zacht

Onderweg zonder te begrijpen

Het kapelletje met daarnaast het door mij gelegde labyrint

Het fascineert me al een tijdje: het labyrint als levensweg.
Opeens weet ik: ik wil een labyrint gaan leggen met stenen uit de rivier. In Frankrijk.
De plek die ik in gedachte heb, is een mooi vakantieverblijf. ‘Cartayrade’. Kernwoorden hier zijn: rust, ruimte, natuur. Zou het niet fantastisch zijn om hier workshops ‘labyrint’ te geven?

Ik overleg met de eigenaars Hendrik en Dorine, en ik ben van harte welkom. Ha, ik ga stenen verleggen.

Mijn labyrint in Frankrijk wordt een herinneringslabyrint aan Robbin. Robbin is mijn zoon, hij overleed op 21 jarige leeftijd. Door het intense verdriet heen, ben ik trots op mijn lieve zoon. Hij mediteerde, hij zocht, streed en verlangde naar vrede en rust.
Ik heb veel van hem geleerd. Toen hij klein was, sloeg zijn vrolijkheid op me over. En het was een heerlijk knuffelkind. Later leerde hij me levenslessen. Hij liet prachtige tekeningen na en een cd met zelf-gecomponeerde muziek.

Robbin was te mooi voor deze wereld. De wereld was te druk, te moeilijk, te lawaaierig voor mijn kunstzinnige, intelligente, gevoelige zoon. Hij stopte zijn leven.

Ik wil een labyrint leggen met stenen uit de rivier. Om vorm te geven aan mijn gevoel. Ik ben onderweg zonder ook maar iets te begrijpen van hoe ik verder moet. En mag. En daar past het labyrint zo mooi bij.

Het labyrint ligt op een prachtige plaats, naast een kapelletje. Ik hoop dat voorbijgangers en vakantiegangers hier, net als ik, een moment van rust en bezinning vinden.

Eerder schreef ik al eens een blog over het labyrint: labyrint als levensweg

Meer foto’s van Cartayrade en het labyrint zijn te vinden op de fb pagina van Kleurenderwijs.

liever, lieve, liev…rust zacht

Tekst in het labyrint:
Nachtelijke gedachtengedichten hielpen mij door slapeloze uren.
Nu dicht ik in het licht een daggedicht.
Dág!

Liever
Laat ik mijn
mooiste plaatjes zien
Liever niet
de sombere, of
schreeuwende schilderijen.
Liever
schrijf ik poëtisch
over een mooi leven.
Liever niet over de
stille stilte
over de schreeuw
in de nacht.
Liever
Lieve
Liev…
rust zacht.

 

 

Cultuurverschillen? De internationale taal van tekenen.

Review bij ‘Kleurenderwijsjes, tekenen maakt blij’

‘zomaar wat stippen op een blad, ik stippel maar wat’

De ouders van de Oudergroep die wekelijks bij elkaar komen op de basisschool van hun kinderen, hadden de wens om eens te verven. Zij zagen hun kleuters met schort en kwasten op het verfbord in de gang de prachtigste kleuren schilderen. Het zag er zo fijn uit, maar zou dat ook zo zijn? Mochten zij ook eens?
Als begeleidster van de oudergroep regelde ik schorten, groot papier, allerlei kleuren verf in grote flessen en kwasten. De ouders vonden het heel mooi en ik nodigde hen uit eens wat verf te kleuren op de papieren. Maar niemand kwam in actie.. misschien waren de papieren te groot? De verf te kliederig, de kwasten te lang? De ervaring bleek een te grote uitdaging. Voor ouders die zelf geen basisschool kenden en te maken hadden met heel andere gewoontes dan in hun moederland, was dat begrijpelijk.

Ik dacht aan het boekje van Wilma; ‘tekenen maakt blij’. In het boekje stond een vorm die misschien wel haalbaar zou zijn bij deze oudergroep en iets van de wens van de ouders zou inlossen. ‘Een beetje kleur is ook leuk’, las ik. De uitdaging van Wilma was eenvoudig; kunst met stippen; ‘zomaar stippen, vormeloos, geen idee, uit het niets ontstaat iets’.

Dus zocht ik een vorm van een boom en nodigde de ouders uit om met verf kleine stipjes te zetten waar de blaadjes groeien. Iedereen, uit elk land kent tenslotte de vorm van een boom. En of die nou bloesem kreeg, herfst- of fantasiekleuren, dat maakte allemaal niets uit. In Wilma haar benadering wordt plezier voorop gezet en tekenen voor iedereen toegankelijk.
Het werd een kleurrijke en heel ontspannen ochtend! De ouders werden blij van hun tekenkunsten. Ze hebben genoten van het kleuren. Dank je wel Wilma, voor je prachtige inspiratie. Ik kan iedereen dit lieve boekje aanraden, omdat het echt iets mogelijk maakt wat misschien moeilijk lijkt!