Levend verlies?

Levend verlies.

Wat zou het mij hebben getroost… weten dat dat óók rouw is: verlies van gezondheid. Of verlies van de gezondheid van je kind, je partner of je ouders.
In die tijd van grote zorgen om de gezondheid van mijn kind en de gezondheid van mijn moeder, ging ik naar een rouwtherapeut.
Ik dacht heel stil in mezelf ‘het lijkt wel rouw, dit verdriet, dit verlies van wie zij waren’. Maar ik dacht ook: ‘ze leven nog, dus het ís geen rouw’.

Nu weet ik: dit is rouw. Levend verlies.

Dat een bepaald gevoel een naam heeft, verandert niets aan het gevoel. Maar rouw is zo eenzaam.
Weten hoe het werkt, hoe het kán werken, is belangrijk. Weten dat rouw nooit voorbij is, helpt beter dan de opmerkingen ‘het komt wel goed’.
Weten dat rouw geen opeenvolgende fases heeft, maar alles in de tijd door elkaar heen buitelt, helpt.
Iemand die je ziet en uitleg kan geven is fijn.

Er zijn veel mensen die schrijven over rouw. Maar juist als je rouwt,
kun je je vaak zo moeilijk concentreren op lezen. Ik heb nog een stapel interessante boeken te gaan.
Op YouTube kun je filmpjes zien door Manu Keirse, deskundige op het gebied van rouw.
Hij vertelt met prettige stem over een aantal onderwerpen.
Aanrader als je met rouw  te maken hebt (zelf, of in je omgeving).

 

( Levend verlies is ook verlies van werk, scheiding, en verlies van gezondheid van jezelf of van een dierbare).
#verlies #verdriet #rouw #steun

Het roodborstje op mijn pad.

Het roodborstje is mijn lievelingsvogeltje, mijn troostvogel. Dat komt door Robbin. In het boekje ‘..en het roodborstje zingt’ schrijf ik daarover het volgende:

Robbin:
Op 21 maart 2016 overleed Robbin, mijn jongste zoon. Hij werd 21 jaar.

In het Engels is robin=roodborstje. Vanwege de naam én zijn rode kleur werd dit mijn lievelingsvogeltje. Rood was namelijk ook Robbins lievelingskleur. In een van de laatste gesprekken zei hij tegen me: ‘rood is de kleur van de liefde’.

Op onverwachte momenten duikt het roodborstje op. Het geeft me moed op moeilijke momenten. Vaak word ik er blij van. Dan maakt mijn hart een sprongetje, een huppeltje. Het roodborstje maakt dat ik aan Robbin denk, zo voel ik liefdevol verbinding.

Kort geleden ging ik een dagje naar zee. Even ertussenuit, zorgen en werk achterlatend.

Een dagje genieten, zeg maar. Toch vind ik ‘genieten’ een lastig woord. Want hoe kun je ooit nog echt genieten na de dood van je kind?
Toen ik in de tijd van rauwe rouw, kort na het overlijden van Robbin, weleens ging wandelen en vertelde dat ik dat fijn vond, zei een vriendin tegen me: geniet ervan he. Hoe kon ze dat zeggen? Het troostte mij, maar zo’n wens in die tijd…
Maar nu, kort geleden (vier jaar en 1 seizoen later) ging ik samen met mijn man naar zee en verheugde me erop.
Toen ik twee straten verder was, moesten we remmen.
Midden op de weg, zat een vogeltje. Een roodborstje. Hij maakte een huppelsprongetje en… vloog weg.
Dat mijn ‘troostvogeltje’ zich zo liet zien, kon volgens mij maar 1 ding betekenen. Iets vreugdevol.
Maak er een mooie dag van. Geniet er maar van.
Dat heb ik gedaan: genoten. Al blijf ik het een moeilijk woord vinden.
Hoe ik eerder een bijzondere ontmoeting had met het roodborstje lees je hier:

Het roodborstje op de begraafplaats

 

 

 

 

Ik heb voor jou de zon geplukt

Ik heb voor jou de zon geplukt. acrylverf op doek, 80×80 cm

Ik heb er een paar dagen heel intensief aan gewerkt. Een bodem gelegd met koffiedik, van waaruit ik naar de zon heb gereikt.

Het is fijn om met geel te schilderen, het licht weer bij het donker. Het donker en het licht.
Tekenen van deze tijd.
En natuurlijk: de troostvogel.

Wie een ruimte weet waar dit schilderij de ruimte mag opfleuren en de mensen kan opbeuren… ik hoor het graag. Kan ook via mijn kunstuitleen. 

Tekenen ten tijde van corona

De woorden buitelen door mijn hoofd.
Over corona, een land in rouw, maar ook over persoonlijke rouw. Ik denk er veel over na,
maar weet niet zo goed wat ik moet of kan zeggen. Daarom teken en schilder ik.

Alleen maar vrolijke plaatjes maken, lijkt op ontkenning van alle verdriet. Tegelijk helpt het ook. Toen ik gisteren de zon maakte, voelde dat als een bevrijding, na het verwerken van de prut op mijn schildersdoek. ( dat was nog ff technisch gedoetje, ik gebruikte een gel medium om de prut op te plakken)
In mijn werk maak ik keuzes. Soms aandacht voor het donker, verlies, verdriet, en dan weer kleurrijk verder voor moed, kracht, zacht en troost.
Rouw heeft ruimte nodig.
Wie rouwt, heeft kleur en troost nodig.

Ik ga vandaag weer verder met mijn schilderij. En ik heb bel-afspraken om passende tekenopdrachten te geven. Ik heb nog ruimte, ook voor jou.
Ik wens je kracht, moed, geduld en zachtheid.

 

Vind jij het ook zo moeilijk? Kerst en de rouw van familie of vriend/vriendin

Vind jij het ook zo moeilijk?
…de rouw van een familielid of vriend/vriendin

Je gaat hem of haar weer ontmoeten met kerst: je familielid, vriend of vriendin die zo’n groot gemis met zich meedraagt. Iemand met rouw. Wat ga je zeggen?
Je voelt je ongemakkelijk. Praten doet pijn. Liever maar zwijgen?

dolen in het donker..

1. Blijf namen noemen.

Degene met rouw, vindt het vaak fijn, als de naam wordt genoemd van wie zo gemist wordt. Juist het niet-noemen geeft het gevoel van alleen zijn, in het donker dolen. Ja maar..als hij er nu echt niet over wil praten? Mensen met rouw kunnen heel goed aangeven als ze liever even niet praten. Jij hebt dan in elk geval laten blijken dat je aan de overleden persoon denkt.

2. Luisteren.
‘Vertel nog eens over… ‘  vraag naar degene die zo gemist wordt.

 

wees niet bang voor tranen.. laat maar stromen

3. samen herinneringen delen is fijn.
Vertel iets moois over degene die zo gemist wordt. Elke herinnering is als een cadeautje.

O jee, ik durf het bijna niet te vragen, maar…
Als we een gesprek beginnen over rouw, is dan niet het hele kerstfeest verpest?

Nee!

Ruimte geven aan rouw hoeft niet te betekenen dat je er de hele tijd over praat. Al zijn het maar een paar minuten aandacht , ze maken het verschil tussen een gespannen sfeer en een ‘prettig kerstfeest’.

wie zijn hart kan luchten, kan weer luchtiger verder.

Ik wens je een ‘prettig kerstfeest’, met lieve vogeltjes om je heen. Of, indien gewenst, alleen.

illustraties uit: Kan ik iets voor je doen? Een sfeervol boek over een verdrietig vogeltje op zoek naar troost.

Kerstwensen in roze en blauw

In de tijd van ‘prettige kerstdagen en gelukkig nieuwjaar’, ging ik op zoek naar een alternatief, want voor zoveel mensen is er geen ‘prettig’ en ‘gelukkig’. Ik weet niet zo goed wat ik moet zeggen als ik weet dat iemand heel ziek is. Of als er grote zorgen zijn om geliefden of werk.

Als iemand in het gezin is overleden, een ouder, partner of kind..
Wat zeg ik bij dat intense gemis? Ik wil graag iets liefs, iets van harte zeggen..

Ik wens je in roze: zachtheid. Met rood: liefde en kracht. En ik stuur je luchtig blauw. Voor ruimte. Ruimte die jij nodig hebt, met alles wat er mag zijn. Stilte of een goed gesprek.
Voor 2020 wens ik je van harte een kleurrijk nieuwjaar, met de kleuren die jij nodig hebt.

 

Tekenen als dansje in de stilte.

Heel stil zaten we aan tafel.
Zij vertelde haar verhaal, daar was ruimte voor. Na het tekenen.

Ze vertelde haar meest persoonlijke verhaal, het verlies en intense verdriet van verlies van haar dochter. Hoe dat was, de eerste uren na ‘het ergste wat je kan overkomen’.
De diepste schok van binnen was bijna opnieuw voelbaar. Ik voelde met haar mee, vanuit mijn eigen ervaring. En ik voelde dat ik ruimte had om mijn verhaal aan haar te vertellen. In mijn werk is dat altijd een zorgvuldig afwegen, of ik wel of niet over mezelf vertel. Soms geeft het een gesprek diepgang, maar ten allen tijde zorg ik ervoor dat ik niet een verhaal overneem. Vandaag was er meer dan diepgang, we voelden een enorme verbondenheid. In stilte voelbaar.

We kenden elkaar via facebook en hadden al regelmatig bijzondere gesprekken. Ze had een individuele afspraak gemaakt om te tekenen. Ze had ruimte nodig voor zichzelf.

‘Eigen ruimte’ werd het tekenthema. Na een soort ‘warming-up’ van krassen in en buiten een cirkel, liet ik haar met waskrijt lijnen tekenen op een groot vel, haar eigen ruimte vandaag. Eerst aangestuurd met haar rechterhand (controle), daarna met links én met ogen dicht. Meer vanuit gevoel.

In het lijnenspel dat ontstond, zocht ze een ruimte die ze omkaderde. Binnen dit kader, de binnenruimte, tekende ze details, door de lijnen die er al waren te accentueren.

‘Het lijkt wel een snelweg met allemaal knooppunten, verderop wordt het rustiger. En ik zie dansende figuren’. Ze keek naar het lijnenspel dat ontstond. Ik vroeg haar of ze daarin iets herkende van zichzelf, of ze het momenteel druk had, en wat dansen voor haar betekende. Het beeld dat was ontstaan, sloot aan op wat ze over zichzelf vertelde, wat haar momenteel bezighield. Ze werkte de tekening nog mooi verder uit. Met ecoline gaf ze kleur aan de buitenruimte en ze schreef tot slot  een ‘elfje’ in haar eerste krastekening met witte ruimte. In deze elf woorden hoorde ik terug wat deze tekenochtend voor haar betekende.

Snelweg
eerst druk
vervloei in kleur
ik dans mijn wereld
stil

Blij met haar werk, blij met deze ontspannen ochtend, ging ze na ons mooie gesprek weer onderweg.

 

 

 

 

En iedereen zegt iets anders… over troost

Ze stond met tranen in haar ogen mijn boek te bekijken en te lezen.

Ik stond met mijn werk op een kunstmarkt. Met kleurrijke kunst én een stapel boeken, vers van de pers. Blij dat mijn boek ondanks veel tegenslagen toch precies op tijd gedrukt was. Mijn ‘troostvogeltjes’ mochten uitvliegen. (september 2018)

Ze liep langs mijn kleurrijke schilderijtjes en schilderingen op hout. En stopte bij mijn boek ‘Kan ik iets voor je doen?’ Die vraag deed haar blijkbaar iets. Ze bladerde en begon te lezen. Het bleef stil. Ik wachtte. Ik voelde me heel kwetsbaar. Dit boek, ontstaan uit mijn diepste leed, wat zou ze ervan zeggen?

Ik stond met tranen in mijn ogen. Door wat ze zei over mijn boek. Over dat het haar raakte en waarom. Kort geleden was haar man overleden. Ze wist niet waar ze het zoeken moest en de mensen in haar omgeving zeiden allemaal iets anders over troost. Over wat ze zou moeten en wat niet. Soms kwamen woorden zo verkeerd over, maar iedereen bedoelt het zo goed. Deze troostvogeltjes uit mijn boek…ze herkende ze.

Ze wilde graag mijn boek kopen. ‘Dit troost mij’.

 

November 2019: er zijn veel boeken uitgevlogen en steeds raken me de persoonlijke verhalen die ik terugkrijg. Verhalen over intens gemis en liefdevolle herinneringen. Gedeeld verdriet, gedeelde troost. Mooi. 

 

 

 

 

Denk je net: ik ben goed op weg, kom je opeens weer in het moeras terecht. En soms, is er in de modderigste modder nog een plekje droog, een lichtpuntje .

Warm en liefdevol zijn mijn herinneringen.

Na de warmte opeens weer kou.